Fibromiyalji: Tanım, Klinik Özellikler, Tanı ve Tedavi Yaklaşımları

Özet

Fibromiyalji, yaygın kas-iskelet sistemi ağrısı, hassasiyet, yorgunluk, uyku bozuklukları ve bilişsel semptomlarla karakterize kronik bir sendromdur. Patofizyolojisinde merkezi sensitizasyon, ağrı işleme mekanizmalarında bozulma ve psikososyal faktörlerin rol oynadığı kabul edilmektedir. Tanısı klinik kriterlere dayanır ve özgül bir laboratuvar bulgusu yoktur. Tedavide farmakolojik yöntemler destekleyici olmakla birlikte, egzersiz temelli fizyoterapi ve multidisipliner yaklaşımlar semptom kontrolü ve yaşam kalitesinin artırılmasında temel rol oynar.

---

Giriş

Fibromiyalji (FM), yaygın kas-iskelet ağrısı, hassasiyet, yorgunluk, uyku bozuklukları ve psikolojik semptomlarla karakterize kronik bir sendromdur. Etiyolojisi tam olarak bilinmemekle birlikte merkezi sensitizasyon, ağrı işleme bozuklukları ve biopsikososyal faktörlerin bir arada rol oynadığı düşünülmektedir. Fibromiyalji tedavisinde ilaç tedavisi ağrıyı hedeflerken, fizyoterapi ağrı dışı hedeflere —fiziksel kapasite, fonksiyonel iyilik hali ve yaşam kalitesi üzerine odaklanır. ejhm.journals.ekb.eg+1

---

Fibromiyalji Nedir?

Fibromiyalji, inflamatuvar veya dejeneratif bir hastalık olmaksızın, yaygın ve kronik ağrı ile seyreden bir sendromdur. En belirgin özelliği, ağrının periferik bir doku hasarı ile açıklanamaması ve merkezi sinir sistemindeki ağrı algılama mekanizmalarının aşırı duyarlı hâle gelmesidir. Fibromiyalji, romatolojik hastalıklar arasında sınıflandırılsa da, esas olarak nörofizyolojik ve biopsikososyal bir bozukluk olarak kabul edilmektedir.

---

Fibromiyaljinin Semptomları

Fibromiyalji çok boyutlu semptomlara sahiptir ve hastalar arasında şiddeti değişkenlik gösterebilir. Başlıca Semptomlar

• Yaygın kas-iskelet ağrısı (en az 3 aydan uzun süren)

• Hassasiyet artışı (allodini, hiperaljezi)

• Kronik yorgunluk

• Uyku bozuklukları (dinlendirici olmayan uyku)

• Sabah tutukluğu

Eşlik Eden Semptomlar

• Konsantrasyon ve hafıza sorunları (“fibro-fog”)

• Baş ağrısı ve migren

• Depresyon ve anksiyete

• İrritabl barsak sendromu

• Parestezi ve subjektif şişlik hissi

Bu semptomlar hastaların günlük yaşam aktivitelerini, iş gücünü ve sosyal katılımını ciddi şekilde etkileyebilir.

---

Fibromiyaljinin Nedenleri (Etiyoloji)

Fibromiyaljinin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, çok faktörlü bir etiyoloji söz konusudur. Olası Mekanizmalar

• Merkezi sensitizasyon: Ağrı eşiğinin düşmesi ve ağrı sinyallerinin aşırı algılanması

• Nörotransmitter dengesizlikleri: Serotonin, dopamin ve noradrenalin düzeylerinde değişiklikler

• Otonom sinir sistemi disfonksiyonu

• HPA ekseni bozuklukları

Risk Faktörleri

• Psikolojik stres ve travma öyküsü

• Uzun süreli fiziksel veya duygusal stres

• Uyku bozuklukları

• Genetik yatkınlık

• Kadın cinsiyet (kadınlarda daha sık görülür)

---

Fibromiyaljide Tanı

Fibromiyalji tanısı klinik değerlendirmeye dayanır; tanıyı doğrulayan spesifik bir laboratuvar veya görüntüleme yöntemi yoktur. Tanı Kriterleri (ACR – American College of Rheumatology)

• Yaygın Ağrı İndeksi (WPI)

• Semptom Şiddeti Skoru (SSS)

• Semptomların en az 3 aydır devam etmesi

• Ağrıyı açıklayacak başka bir hastalığın bulunmaması Laboratuvar testleri genellikle ayırt edici tanı amacıyla (romatoid artrit, lupus vb.) kullanılır.

---

Fibromiyaljide Tedavi Yaklaşımları

Fibromiyalji tedavisinde tam iyileşme yerine semptom kontrolü ve fonksiyonel iyileşme hedeflenir.

1. Farmakolojik Tedavi

• Antidepresanlar (SNRI, TCA)

• Antiepileptikler (pregabalin)

• Analjezikler (sınırlı etki)

İlaç tedavisi genellikle destekleyici niteliktedir.

---

2. Fizyoterapi ve Egzersiz Temelli Tedavi (Temel Yaklaşım)

Bilimsel kanıtlar, fizyoterapinin fibromiyalji yönetiminde en güçlü tedavi bileşenlerinden biri olduğunu göstermektedir.

2.1 Fizyoterapinin Temel Hedefleri

Fizyoterapi, fibromiyaljide aşağıdaki hedefleri izler:

• Ağrı yönetimi ve hassasiyetin azaltılması

• Kas kuvveti ve dayanıklılığın artırılması

• Fiziksel fonksiyonun iyileştirilmesi

• Yorgunluk ve günlük yaşam aktivitelerinde iyileşme

• Psikolojik sağlık ve yaşam kalitesinin desteklenmesi PMC Bu amaçlara ulaşmak için hem aktif (egzersiz temelli) hem de pasif (manipülatif ve modalite destekli) yöntemler uygulanan multidisipliner bir yaklaşıma ihtiyaç vardır. PubMed

2.2 Aktif Yaklaşımlar: Egzersiz Temelli Tedaviler

2.2.1 Aerobik Egzersiz

Aerobik egzersiz (örn. yürüyüş, bisiklet, yüzme) hem ağrıyı anlamlı düzeyde azaltır, hem de genel iyilik hâlini ve yaşam kalitesini artırır. PubMed Kanıt: Randomize kontrollü çalışmalar, aerobik egzersizin ağrıyı, depresyon semptomlarını ve yaşam kalitesini iyileştirdiğini göstermiştir. PubMed

2.2.2 Direnç / Kuvvet Antrenmanı

Direnç egzersizleri kas kuvvetini artırarak fiziksel yetenek üzerinde olumlu etki sağlar. Özellikle orta ve uzun dönemde direnç egzersizi daha etkili bulunmuştur. PubMed

2.2.3 Su Terapisi (Hidroterapi)

Sıcak su ortamında yapılan egzersizler, kas gevşemesi ve ağrı yönetimi açısından avantajlıdır:

• Su direnci yavaş hareketlerde bile kas aktivasyonunu artırır

• Su sıcaklığı ağrıyı azaltıcı etki sağlar. PMC NMA sonuçlarına göre kısa vadede su egzersizi ağrıyı azaltma açısından en etkili egzersiz türü olarak öne çıkmıştır. PubMed

2.2.4 Diğer Aktif Teknikler

Fibromiyaljide fayda gösterdiği öne sürülen bazı diğer egzersiz türleri:

• Tai Chi ve Qigong – düşük etkili, zihinsel odaklı hareketler

• Dance / Dans temelli egzersizler – motivasyon ve uyum süreçlerini destekler

• Fonksiyonel egzersizler – günlük yaşam aktivitelerini hedefler. PMC+1

---

2.3 Pasif Yaklaşımlar ve Destek Modaliteleri

2.3.1 Manuel Terapi

Myofasyal gevşetme, bağ doku masajı ve Shiatsu gibi manuel tekniklerin, genel olarak yaşam kalitesi ve ağrı üzerinde olumlu etkileri olduğu bildirilmiştir. PMC

2.3.2 Elektroterapi ve Fiziksel Modaliteler

Elektroterapi (TENS vb.) gibi modaliteler bazen klinik uygulamada yer alsa da, kanıt düzeyleri heterojendir ve spesifik öneri düzeyi değişkenlik gösterir. PubMed

2.3.3 Sensoriyel ve Multimedikal Yaklaşımlar

Virtual reality temelli egzersiz programları gibi yenilikçi yaklaşımlar da kısa vadeli ağrı ve fonksiyon iyileştirmelerinde fayda gösterse de, daha geniş kanıt gerekmektedir. PubMed

---

3. Bütüncül Yaklaşım: Multidisipliner Tedavi

Fibromiyaljide yalnızca egzersiz veya modalite uygulamak yerine, egzersiz + eğitim + psikososyal destek içeren bütüncül programlar daha etkili olabilir. Bu yaklaşım:

• Fiziksel kapasiteyi artırır

• Ağrı algısını ve yaşam kalitesini iyileştirir

• Hastaların tedavi uyumunu destekler. PubMed

Multidisipliner programlar, yalnızca fizyoterapi değil, psikolojik eğitim (ör. ağrı bilgilendirme, bilişsel-davranışçı teknikler) ve yaşam tarzı düzenlemeleri ile desteklenmelidir. PubMed

---

4. Eğitim ve Psikososyal Yaklaşımlar

• Ağrı eğitimi

• Aktivite-dinlenme dengesi

• Stres yönetimi

• Multidisipliner rehabilitasyon programları Bu yaklaşımlar, tedaviye uyumu ve uzun dönem başarıyı artırır.

---

5. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Fibromiyalji hastalarında egzersiz ve terapi programlarında şu noktalar önemlidir:

• Aşamalı başlanmalıdır: Düşük şiddet ve kısa süreli programlarla başlayarak yavaşça artırılmalıdır. PMC

• Bireyselleştirme: Hastanın ağrı toleransı, önceki aktivite düzeyi ve eşlik eden durumları dikkate alınmalıdır. PubMed

• İletişim ve eğitim: Hasta ile birlikte hedef belirleme ve tedavi sürecinin anlaşılması ağrı yönetimini iyileştirir. PubMed

• Takip: Düzenli takip ve değerlendirme ile program gerektiğinde uyarlanmalıdır. PubMed

---

Sonuç

Fibromiyaljide fizyoterapi yaklaşımı, tek bir yöntem yerine kanıta dayalı ve bireyselleştirilmiş multimodal bir rehabilitasyon planı olmalıdır. Aerobik ve direnç egzersizleri özellikle güçlü kanıtlarla desteklenirken, su egzersizleri kısa vadede ağrı için öne çıkmaktadır. Manuel terapi ve elektroterapi gibi destekleyici modaliteler faydalı olabilir, ancak bunların spesifik protokolleri için daha fazla araştırma gerekmektedir. Bu kapsamlı yaklaşım, ağrıyı azaltma, fonksiyonel kapasiteyi artırma ve yaşam kalitesini iyileştirme hedeflerine ulaşmada fizyoterapinin etkisini artırır. PMC+1

---

Kaynaklar

1. Evidence Based Physical Therapy Interventions for Fibromyalgia Management: Systematic Review, 2025. ejhm.journals.ekb.eg
2. Busch AJ ve ark. Therapeutic Exercise in Fibromyalgia: systematic review & meta-analysis. PubMed
3. The role of physiotherapy in fibromyalgia: Review article. PMC
4. Efficacy of physiotherapy treatment in fibromyalgia: Umbrella review. PubMed
5. Rehabilitation approaches in fibromyalgia: Overview review. PubMed
6. Network meta-analysis on therapeutic exercises for FM pain. PubMed