Omuz Sıkışma (İmpingement) Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Omuz Sıkışma (İmpingement) Sendromu Nedir?

Omuz sıkışma sendromu (impingement sendromu, subakromiyal ağrı sendromu), omuzu çevreleyen rotator manşet tendonlarının ve bursanın, kolun yukarı kaldırılması sırasında üst kol kemiği başı ile omuz çatısı (akromiyon) arasındaki dar aralıkta sıkışması ve tahriş olması sonucu ortaya çıkan ağrılı bir durumdur.

Travma olmaksızın gelişen omuz ağrılarının en sık nedenlerinden biridir; omuz şikâyetiyle başvuran hastaların önemli bir bölümünde bu tanı konur. Genellikle kolunu sık kullanan, baş üstü çalışan veya baş üstü spor yapan kişilerde ve orta yaş grubunda görülür.

Omuz Sıkışma Sendromu Neden Olur?

Sıkışma genellikle tek bir nedene değil, birden fazla etkenin birikmesine bağlıdır:

• Aşırı ve tekrarlayan kullanım: Baş üstü çalışma (boyacılık, montaj vb.) ve baş üstü sporlar (voleybol, yüzme, tenis) tendonlarda yüklenme ve tahriş oluşturur.
• Kas dengesizlikleri: Rotator manşet ve kürek kemiği çevresi kaslarındaki zayıflık, kol kemiği başının aralıkta yukarı kaymasına ve sıkışmaya zemin hazırlar.
• Duruş bozuklukları: Yuvarlak omuz ve öne eğik baş duruşu, omuz çatısının altındaki alanı daraltır.
• Yapısal etkenler: Akromiyonun şekli, kemik çıkıntıları (spur) ve yaşla birlikte tendonda gelişen yıpranma.
• Bursa iltihabı: Tendon ile kemik arasındaki kesecik (bursa) şişerek aralığı daha da daraltabilir.

Omuz Sıkışma Sendromu Belirtileri Nelerdir?

En tipik belirtiler şunlardır:

• Kolu yana ve yukarı kaldırırken, özellikle belirli bir açı aralığında (yaklaşık 60-120 derece, "ağrılı ark") ortaya çıkan omuz ağrısı
• Omuzun ön ve dış yan tarafında, bazen kola doğru yayılan ağrı
• Ağrılı tarafa yatınca uykudan uyandıran gece ağrısı
• Saç tarama, arka cebe uzanma, sutyen bağlama gibi günlük hareketlerde zorlanma
• Zamanla omuz çevresi kaslarda güçsüzlük hissi

Omuz ağrısının pek çok farklı nedeni olabilir; "Omzum neden ağrıyor?" yazımızda olası nedenleri daha geniş ele aldık. Uzun süre ihmal edilen sıkışma tablosu, rotator manşet yırtığına zemin hazırlayabilir veya hareketsizlik nedeniyle donuk omuz gelişimine sebep olabilir.

Omuz Sıkışma Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı temel olarak klinik değerlendirmeyle konur. Hekim veya fizyoterapist; ağrının yerini, hangi hareketlerde arttığını ve gece ağrısını sorgular; omuz hareket açıklığını, kas gücünü ve özel sıkışma testlerini (Neer, Hawkins-Kennedy gibi) değerlendirir.

Gerekli görülürse röntgen (kemik yapı ve çıkıntılar için), ultrason veya MR (tendon ve bursa durumu için) istenebilir. Görüntülemede saptanan bulguların her zaman şikâyetlerle birebir örtüşmediğini bilmek önemlidir; tedavi görüntüye değil, kişinin klinik değerlendirme sonucuna göre planlanır.

Omuz Sıkışma Sendromu Nasıl Geçer?

İyi haber şu: Omuz sıkışma sendromlu hastaların büyük çoğunluğu ameliyatsız, egzersiz temelli tedaviyle iyileşir. Yapılan bilimsel çalışmalar sonrasında uluslararası kılavuzlar, omuz sıkışmasında ilk ve temel tedavi olarak egzersiz temelli fizyoterapiyi önermektedir.

İyileşme sabır ister: Belirtiler genellikle haftalar-aylar içinde kademeli olarak azalır ve düzenli egzersiz programına uyum, iyileşmenin en önemli belirleyicisidir.

Omuz Sıkışma Sendromu Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi kademeli bir yaklaşımla planlanır:

• Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı şiddetlendiren baş üstü aktiviteler geçici olarak azaltılır; ancak omuz tamamen hareketsiz bırakılmaz.
• Ağrı yönetimi: Hekim önerisiyle ağrı kesici/anti-enflamatuvar ilaçlar ve gerekli görülen olgularda subakromiyal enjeksiyon kullanılabilir.
• Fizyoterapi ve egzersiz: Tedavinin temelidir; aşağıda ayrıntılı anlatılmıştır.
• Cerrahi: Yalnızca seçili durumlarda gündeme gelir. En az 3-6 ay düzenli uygulanmış egzersiz tedavisine rağmen düzelmeyen olgularda veya eşlik eden büyük tendon yırtıklarında değerlendirilir. Yukarıda özetlenen kanıtlar nedeniyle, yapısal ek sorun olmayan sıkışma sendromunda cerrahi artık ilk seçenek değildir.

Omuz Sıkışma Sendromunda Fizik Tedavi

Omuz sıkışmasında fizyoterapi, kişiye özel planlanan bir ortopedik rehabilitasyon sürecidir ve genellikle şu bileşenleri içerir:

• Değerlendirme: Omuz ve kürek kemiği hareketleri, kas güçleri, duruş ve ağrıyı tetikleyen etkenler analiz edilir.
• Kademeli egzersiz programı: Rotator manşet ve kürek kemiği çevresi kaslarını hedefleyen, giderek zorlaşan güçlendirme egzersizleri programın omurgasıdır.
• Duruş ve hareket eğitimi: Yuvarlak omuz duruşunun düzeltilmesi ve kolun doğru mekanikle kaldırılmasının öğretilmesi.
• Manuel terapi: Gerekli olgularda eklem mobilizasyonu ve yumuşak doku teknikleri egzersize destek olarak kullanılabilir; manuel terapi sayfamızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
• Ergonomi ve aktiviteye dönüş: İş ve spor aktivitelerine kademeli, planlı dönüş.

Omuz Sıkışma Sendromu Egzersizleri

Programlarda sık kullanılan egzersiz grupları şunlardır:

• Sarkaç (pendulum) egzersizi: Öne eğilerek kolun serbestçe sallanması; ağrılı dönemde nazik bir başlangıçtır.
• Rotator manşet güçlendirme: Dirsek yanda sabitken lastik bantla içe ve dışa döndürme egzersizleri.
• Kürek kemiği (skapula) egzersizleri: Kürek kemiklerini geriye-aşağıya toplama, duvarda kayma (wall slide) çalışmaları.
• Duruş egzersizleri: Göğüs ön kaslarına germe, sırt kaslarına güçlendirme.
• Kademeli kol kaldırma çalışmaları: Ağrısız aralıkta, kontrollü kol kaldırma ve ilerleyen dönemde hafif dirençli baş üstü çalışmalar.

Omuz için daha geniş bir egzersiz kaynağı olarak omuz ağrısı için 18 egzersiz yazımıza göz atabilirsiniz. Egzersizlerin seçimi, dozu ve ilerletilmesi kişiye özeldir; program bir fizyoterapist tarafından düzenlenmeli ve takip edilmelidir.

Omuz Sıkışması Evde Nasıl Tedavi Edilir?

Evde uygulanabilecek destekleyici yaklaşımlar şunlardır:

• Ağrıyı belirgin artıran baş üstü aktiviteleri ve ağrılı omuz üzerine yatmayı geçici olarak sınırlayın.
• Ağrılı dönemde günde birkaç kez 15-20 dakikalık buz uygulaması rahatlama sağlayabilir.
• Fizyoterapistinizin önerdiği ev egzersiz programını düzenli uygulayın; evde tedavinin temeli budur.
• Masa başında çalışıyorsanız duruşunuza dikkat edin; ekran ve klavye yüksekliğini düzenleyin.
• Omuzu tamamen dinlendirmek çözüm değildir; uzun süreli hareketsizlik kas kaybına ve eklem sertliğine yol açar.

Evde uygulanan yöntemler profesyonel değerlendirmenin yerini tutmaz; şikâyetleriniz birkaç haftadır sürüyorsa bir fizyoterapiste başvurmanız iyileşmeyi hızlandırır. 

Kaynaklar

• Paavola M, et al. Subacromial decompression versus diagnostic arthroscopy for shoulder impingement: randomised, placebo surgery controlled clinical trial (FIMPACT). BMJ. 2018;362:k2860.
• Paavola M, et al. Subacromial decompression versus diagnostic arthroscopy for shoulder impingement: a 5-year follow-up of a randomised, placebo surgery controlled clinical trial. Br J Sports Med. 2021;55(2):99-107.
• Christiansen DH, et al. Effectiveness of Standardized Physical Therapy Exercises for Patients With Difficulty Returning to Usual Activities After Decompression Surgery for Subacromial Impingement Syndrome: Randomized Controlled Trial. Phys Ther. 2016;96(6):787-796.
• Christiansen DH, et al. Standardized physical therapy exercises after subacromial decompression surgery. PubMed (PMID: 26916927).