ESWT Şok Dalga Tedavisi Nedir? Nasıl Uygulanır?

ESWT Şok Dalga Tedavisi Nedir?

ESWT (İngilizce Extracorporeal Shock Wave Therapy, yani vücut dışı şok dalga tedavisi), cilt üzerinden özel bir başlık aracılığıyla iletilen yüksek enerjili basınç (ses) dalgalarının, ağrılı ya da iyileşmesi geciken doku bölgesine uygulandığı, ameliyat gerektirmeyen bir fizik tedavi yöntemidir.

Şok dalgaları elektrik değil, mekanik dalgalardır ve deri üzerinden geçerek hedef dokuya ulaşır.

Yöntem ilk olarak 1980'li yıllarda böbrek taşlarının kırılmasında kullanılmış, sonrasında kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde yaygın bir seçenek hâline gelmiştir.

ESWT'nin iki temel türü vardır: enerjiyi belirli bir derinlikte yoğunlaştıran odaklanmış (focused) dalgalar ve enerjiyi daha yüzeysel ve geniş bir alana yayan radyal (radial) dalgalar. Odaklanmış dalgalar daha derindeki sorunlarda, radyal dalgalar ise daha yüzeysel bölgelerde tercih edilir.

ESWT Tedavisi Nasıl Uygulanır?

ESWT ayaktan uygulanan, hastaneye yatış gerektirmeyen bir işlemdir. Uygulama genel olarak şu adımlardan oluşur:

• Ağrılı bölge muayene ve gerekiyorsa görüntüleme (ultrason, röntgen) ile belirlenir.
• Cilde, dalgaların dokuya daha iyi iletilmesini sağlayan bir jel sürülür.
• El aleti şeklindeki başlık hedef bölgeye yerleştirilir ve ardışık şok dalgaları verilir.
• Bir seansta genellikle birkaç bin darbe uygulanır; enerji düzeyi hastanın toleransına ve rahatsızlığa göre ayarlanır.

Bir seans genellikle yalnızca birkaç dakika sürer; enerji dozunun yeterli düzeye çıkarılmasıyla toplam süre kısadır. Uygulamanın nitelikli bir sağlık profesyoneli tarafından, doğru tanı sonrası yapılması esastır.

ESWT Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

ESWT özellikle konservatif tedavilere (istirahat, egzersiz, ağrı kesici) yeterince yanıt vermeyen kronik kas-iskelet sistemi sorunlarında bir seçenek olarak değerlendirilir.

Literatürde en sık çalışılan kullanım alanları şunlardır:

• Topuk dikeni ve plantar fasiit (topuk ağrısı): ESWT'nin en çok araştırıldığı alanlardan biridir.
• Tenisçi dirseği (lateral epikondilit): Dirsek dış kısmındaki tendon ağrılarında kullanılır.
• Omuzda kireçlenmeli tendinit (kalsifik tendinit): Omuz tendonlarındaki kalsiyum birikimlerine bağlı ağrılarda.
• Aşil tendinopatisi ve patellar (diz) tendinopati.
• Trokanterik ağrı sendromu (kalça dış kısmı ağrısı) ve çeşitli tendon kaynaklı ağrılar.

ESWT Tedavisinin Faydaları Nelerdir?

ESWT'nin tam etki mekanizması henüz bütünüyle aydınlatılmamış olmakla birlikte, mevcut kanıtlar dalgaların dokuda bir dizi biyolojik yanıtı tetikleyerek etki gösterdiğine işaret eder. Öne çıkan olası faydaları şöyle özetlenebilir:

• Ağrının azalması: Birçok kronik tendon sorununda ağrıda anlamlı azalma bildirilmiştir.
• Yeni damar oluşumu (neovaskülarizasyon): Şok dalgalarının bölgeye kan akışını ve yeni kılcal damar oluşumunu artırarak iyileşmeyi desteklediği düşünülmektedir.
• Doku onarımının uyarılması: Dalgalar, doku yenilenmesi ve büyüme faktörlerinin salınımını uyararak onarım sürecine katkı sağlayabilir.
• Kireç birikimlerinin parçalanması: Özellikle omuzdaki kalsifik tendinitte kalsiyum birikimlerinin parçalanıp emilimini kolaylaştırdığı öne sürülmektedir.
• Cerrahiden kaçınma imkânı: Ameliyata alternatif, girişimsel olmayan bir seçenek sunması önemli bir avantajdır.

ESWT Tedavisi Kaç Seans Uygulanır?

Seans sayısı ve aralığı rahatsızlığın türüne, kronikliğine ve kullanılan cihaza göre değişir. Uygulamada yaygın yaklaşım, genellikle haftada bir seans olmak üzere 3 ila 5 seanslık bir programdır.

ESWT Tedavisi Ağrılı mıdır?

ESWT uygulaması sırasında hedef bölgede geçici bir rahatsızlık veya hafif ağrı hissedilebilir. Rahatsızlığın şiddeti uygulanan enerji düzeyine bağlıdır; enerji genellikle hastanın tolere edebileceği düzeyde ayarlanır. Özellikle yüksek enerjili odaklanmış uygulamalar daha rahatsız edici olabilir ve bazı durumlarda lokal anestezi gündeme gelebilir. Genel olarak işlem çoğu hasta tarafından tolere edilebilir düzeydedir ve seans kısa sürdüğü için rahatsızlık geçicidir.

ESWT Sonrası Nelere Dikkat Edilmelidir?

ESWT sonrası genellikle günlük aktivitelere kısa sürede dönülebilir. Ancak iyileşme sürecini desteklemek için şu genel önerilere dikkat edilmesi faydalı olabilir:

• Tedavi edilen bölgeyi ilk günlerde ağır yükten ve zorlayıcı sporlardan koruyun.
• Hafif geçici kızarıklık, şişlik veya hassasiyet olabilir; bu genellikle kendiliğinden geriler.
• Fizyoterapistiniz önermedikçe tedavi bölgesine kortikosteroid enjeksiyonu veya buz uygulaması konusunda kendi başınıza karar vermeyin.
• Önerilen egzersiz ve germe programına uyum, bu tedavinin etkinliğini artırır. ESWT çoğu zaman ortopedik rehabilitasyon programının bir parçası olarak egzersizle birlikte planlanır.
• Seans programını yarıda bırakmadan tamamlayın; etkiler genellikle birkaç hafta içinde belirginleşir.

ESWT Tedavisinin Yan Etkileri Var mıdır?

ESWT, uygun hastalarda genellikle güvenli kabul edilen bir yöntemdir ve ciddi yan etkiler nadirdir.

Görülebilecek yan etkiler çoğunlukla hafif ve geçicidir:

• Uygulama bölgesinde geçici ağrı, hassasiyet veya rahatsızlık
• Cilt kızarıklığı, hafif şişlik
• Küçük morarma (özellikle kanama eğilimi olan kişilerde)
• Bölgede geçici uyuşma veya karıncalanma

Bu tür etkiler genellikle kısa sürede kendiliğinden düzelir. Yine de her bireyin durumu farklı olduğundan, olası yan etkiler tedavi öncesinde sizi değerlendiren sağlık profesyoneliyle konuşulmalıdır.

ESWT Kimlere Uygulanmaz?

ESWT bazı durumlarda uygun değildir. Uluslararası kılavuzlar ve klinik uygulamalarda öne çıkan başlıca engel (kontrendikasyon) durumları şunlardır:

• Gebelik: Özellikle karın, leğen bölgesi ve bel çevresinde uygulamadan kaçınılır.
• Tedavi bölgesinde kötü huylu tümör (kanser) bulunması.
• Kalp pili veya defibrilatör gibi elektronik implantların uygulama alanında olması.
• Ciddi pıhtılaşma (kan sulandırıcı ilaç kullanımı dâhil) bozuklukları.
• Uygulama bölgesinde aktif enfeksiyon, açık yara veya cilt problemi bulunması.
• Yüksek enerjili odaklanmış uygulamalarda dalga alanında akciğer dokusunun bulunması.
• Kemik gelişiminin tamamlanmadığı bölgeler (büyüme plakları).

Bu nedenle ESWT'ye başlamadan önce mutlaka detaylı bir değerlendirme yapılmalı ve tedavi yalnızca nitelikli bir sağlık profesyoneli tarafından uygulanmalıdır. ESWT'nin uygun olmadığı durumlarda manuel terapi gibi alternatif fizyoterapi yaklaşımları değerlendirilebilir.

ESWT Şok Dalga Tedavisi Hakkında Sık Sorulan Sorular

ESWT tedavisi ne kadar sürer?

Bir seans genellikle birkaç dakika sürer ve tedavi çoğunlukla haftada bir olmak üzere 3-5 seanslık bir program şeklinde uygulanır.

ESWT etkisini ne zaman gösterir?

Ağrıdaki iyileşme genellikle seanslar ilerledikçe ve tedavi tamamlandıktan sonraki birkaç hafta içinde belirginleşir.

ESWT sonrası ağrı olur mu?

Uygulamadan sonra bölgede geçici hafif ağrı, hassasiyet veya kızarıklık olabilir; bu genellikle kısa sürede kendiliğinden geçer.

ESWT topuk dikenine iyi gelir mi?

Topuk dikeni ve plantar fasiit, ESWT'nin en çok araştırıldığı ve ağrı azaltmada olumlu sonuçların bildirildiği alanların başında gelir.

ESWT tedavisi kalıcı sonuç sağlar mı?

Birçok hastada uzun süreli iyileşme bildirilmekle birlikte sonuçlar rahatsızlığın türüne ve kişiye göre değişir; kalıcı fayda garanti edilemez ve önerilen egzersiz programına uyum etkiyi destekler.

Kaynaklar

• Efficacy of extracorporeal shockwave therapy, compared to corticosteroid injections, on pain, plantar fascia thickness and foot function in patients with plantar fasciitis: a systematic review and meta-analysis. PubMed (PMID: 38738305).
• Efficacy and tolerability of extracorporeal shock wave therapy in patients with plantar fasciopathy: a systematic review with meta-analysis and meta-regression. PMC11561739.
• Efficacy and safety of extracorporeal shock wave therapy for upper limb tendonitis: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Medicine. 2024;11:1394268.
• Extracorporeal shock wave therapy mechanisms in musculoskeletal regenerative medicine. PMC7275282.
• ISMST – International Society for Medical Shockwave Treatment. Indications and Contraindications.
• Homerton Healthcare NHS Foundation Trust. Shockwave Therapy – Contraindications and application.
• Extracorporeal shock wave therapy in the supportive care and rehabilitation of cancer patients. PMC6803573.